Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het Gelders Fanfare Orkest in 2013 en voor de deelname aan het Wereld Muziek Concours 2013 in Kerkrade, vroeg het GFO aan componist Harrie Janssen om een speciaal stuk te schrijven.

Janssen had toen al enige tijd het idee om een stuk te willen schrijven voor orkest en spreekstem. Het boek De verschrikkingen van het ijs en de duisternis van de Oostenrijkse schrijver Christoph Ransmayr, één van Janssens lievelingsauteurs, bleek uitermate geschikt. Het heeft alles in zich voor een opbouw in spanning en sfeer en interactie tussen orkest en spreker. Het resultaat was op zaterdag 20 april 2013 voor het eerst te beluisteren tijdens een concert in de Veluvine in Nunspeet.

Zeg Noordpoolexpeditie en mensen denken aan Willem Barentsz, die met zijn bemanning noodgedwongen overwinterde op Nova Zembla. Roald Amundsen, de ontdekker van de Zuidpool, die een paar jaar daarvoor als eerste de Noordwestelijke Doorvaart van de Atlantische Oceaan naar de Grote Oceaan in z'n geheel aflegde. En Robert Peary, die claimde de eerste mens op de Noordpool te zijn, maar waar nu om meerdere redenen sterk aan wordt getwijfeld.

In 1984 verscheen van Christoph Ransmayr de roman Die Schrecken des Eises und der Finsternis, gebaseerd op de Oostenrijks-Hongaarse Noordpoolexpeditie van Julius von Payer en Carl Weyprecht. Een onwaarschijnlijke en bizarre expeditie, die duurde van juli 1872 tot september 1874. Doel was het vinden van de Noordoostelijke Doorvaart voor schepen. De mannen kwamen echter langdurig vast te zitten in het pakijs. Dat de expeditie niet zomaar een avontuur was, bewijst de afstandsverklaring die elk lid van tevoren moest ondertekenen. In geval van schipbreuk zagen ze af van reddings- en zoekexpedities. Of ze zouden op eigen kracht terugkomen, of nooit meer.

De passie voor ontdekkingsreizen en de ontberingen die de expeditie van Von Payer en Weyprecht hebben geleden, inspireerde Ransmayr tot het schrijven van zijn boek. Dat boek inspireerde op zijn beurt componist Harrie Janssen. In zijn gelijknamige compositie, voert hij het publiek mee naar de intens koude drijfijsvelden van het Noordpoolgebied. Daar waar van half oktober tot eind februari de zon niet opkomt. Waar de ijspersingen van het kruiende ijs angstaanjagend hard knerpen en knallen en die in staat zijn een schip kapot te drukken. Maar ook waar het Noorderlicht zo magisch is, dat het je ellende doet vergeten.
De tekstpassages uit het boek van Ransmayr, die Janssen zorgvuldig selecteerde, doen verslag van de reis en geven de gemoedstoestand weer van de expeditieleden op een manier dat het publiek zich letterlijk kan inleven. Wie met de ogen dicht luistert naar De verschrikkingen van het ijs en de duisternis, ziet het expeditieschip Admiral Tegetthoff hopeloos vastgeklemd tussen de dreigende en continue van vorm veranderende ijsmassa's, het geploeter van de mannen in het duister van de poolwinter en het betoverende kleurenspel van het Noorderlicht.

Na mijn samenwerking met het Gelders Fanfare Orkest voor de compositie Ahab! van Stephen Melillo, werd ik gevraagd om de compositie van Harrie Janssen als verteller gestalte te geven. Het samenwerken met het orkest en dirigent Erik van de Kolk is een genot, dat had ik al ervaren, maar het contact en overleg met Harrie Janssen is minstens zo inspirerend. Harrie heeft een prachtstuk afgeleverd, vind ik. Het pakt een ieder van ons en sinds de eerste uitvoering in de Veluvine in Nunspeet weten we dat het publiek er net zo door gepakt wordt. De toon is gezet en de koers is richting WMC Kerkrade 2013!

Blog