Op een verjaardag hoorde ik een keer iemand haar verbazing uitspreken over de jury's van tv-programma's als The Voice of HollandX-Factor en Holland's Got Talent. "Ik hoor iemand mooi zingen of niet," zei ze, "maar de jury heeft het dan over waar de stem zit en of ze knijpen en zo." Ze vond het maar knap dat die mensen al dat soort dingen horen.

Voor iemand die zich als hobby serieus met zingen bezighoudt en zeker voor de professionele zanger, is het noodzaak om te weten waar je stem 'zit', hoe die klinkt en hoe je de stem kunt corrigeren en bijsturen. Ieder mens heeft stembanden. Ieder mens heeft dus een stem. Stemgeluid is een meer correcte omschrijving. De stembanden worden in trilling gebracht door de lucht die de longen er langs sturen en dat wordt geluid. Dove mensen kunnen hun eigen stem niet horen, maar hebben wel degelijk stemgeluid. Dat geluid klinkt bij hen anders dan bij de horende mens, juist omdat ze doof zijn en hun stemgeluid dus niet kunnen horen en bijsturen. Dat bijsturen, daar zit het 'm in.

Luister eens naar het stemgeluid van Youp van 't Hek en zijn broer Tom van 't Hek.Youp heeft meestal een raspend geluid en Tom klinkt vaak alsof hij tekort adem heeft om z'n zin af te maken. Beide spreken niet met een keelklank, maar lijken toch vanuit de keel, het strottenhoofd, hun geluid naar buiten te 'duwen'. Bij Johan Cruijff hoor je wel duidelijk een keelklank en een hees stemgeluid. Zijn stem zit teveel achterin de mond, bij de huig en dus vlakbij de stembanden. Dat irriteert en vermoeit de stembanden, waardoor de stembandspieren lichtelijk opzwellen en niet meer naadloos sluiten. Lucht die niet in trilling is gebracht vermengt zich met het stemgeluid en maakt dat de stem hees klinkt.

De box van een geluidsinstallatie is een goed voorbeeld. In de voorkant van de box zit de speaker. De box is de klankkast van de speaker. De vorm en grootte bepaalt hoe mooi en hoe vol het geluid klinkt. Zonder die klankkast, klinkt de speaker dun en schetterend. Maar de klankkast moet achter de speaker zitten. Als je de speaker tegen de achterwand van de klankkast zou monteren, keert de klankkast zich tegen het geluid van de speaker en moet je 'm misschien flink harder zetten om enigszins fatsoenlijk iets te kunnen horen. Dat kan het geluid vervormen.

De mondholte en neusholte van de mens vormen de klankkast van de stem. Je wilt je stemgeluid als het ware op het puntje van je tong hebben. Luister maar naar de nieuwslezers van het NOS journaal. Het kan ook iets te ver doorschieten. Dan wordt de neusholte in verhouding meer gebruikt als klankkast dan de mondholte en krijg je een nasaal stemgeluid. Bij Frank en Ronald de Boer hoor je dat lichtelijk, bij voormalig premier Balkenende overduidelijk.

De techniek om je stem op de goede plek te krijgen en te houden is een verhaal op zich en kan in nuance per persoon verschillen. Als je daar iets mee wilt, raad ik je aan om een afspraak te maken bij een logopedist, of zangdocent.

Blog